Παιδιά και πολυγλωσσία: Τι πρέπει να γνωρίζετε αν μεγαλώνετε παιδί στο εξωτερικό!

Σε όλη μου την καριέρα ως Εκπαιδευτικός οι φορές που έχω ακούσει την ερώτηση ‘’Τι να κάνω αν το παιδί μου δυσκολεύεται με τη γλώσσα;’’ απο Ελληνόφωνους γονείς που ζουν στο εξωτερικό φτάνουν διψήφιο αριθμό. Προσθέστε και τους Ισπανόφωνους γονείς με τους οποίους έχω συνεργαστεί μέσω των Ισπανόφωνων σελίδων μου και ο αριθμός γίνεται εύκολα τριψήφιος.

Είναι πολύ λογικό για ένα γονέα να ανησυχεί για το θέμα της γλώσσας όταν μεταναστεύει με παιδιά. Δε χρειάζεται να έχει κανείς δικά του παιδιά για να καταλάβει οτι οι γονείς δυσκολεύονται να βρουν χρόνο να αναπνεύσουν, πόσο μάλλον όταν στη γονεϊκότητα προστίθεται η μετανάστευση, η χαρτοδουλειά, οι μετακομίσεις, οι εγγραφές σε σχολείο, η εξοικείωση με ένα Εκπαιδευτικό σύστημα αρκετά διαφορετικό απο το δικό μας και το άγχος της επιβίωσης.

Η πολυγλωσσία και το πως μαθαίνουν τα παιδιά διαφορετικές γλώσσες δεν είναι ένα απλό θέμα οπτικής γωνίας- είναι ένα επιστημονικό αντικείμενο, ένας ολόκληρος κλάδος στον οποίο έχουν αφιερωθεί χρόνια έρευνας και μελέτης. Ωστόσο, εκτός αν κάνει κάποιος- είτε Εκπαιδευτικός είτε γονέας- έρευνα στο συγκεκριμένο αντικείμενο, δύσκολα θα καθίσει να διαβάσει βιβλία 640 σελίδων όπως αυτό.

Μπορεί να πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο με όλα όσα πρέπει να ξέρει κάποιος για την παιδική διγλωσσία και πολυγλωσσία, ωστόσο αν δεν είχε τύχει να το διαβάσω κατα τη διάρκεια των σπουδών μου ίσως να μην είχα καθίσει να διαβάσω 640 σελίδες μετά τη δουλειά (πόσο μάλλον αν είχα και μικρά παιδιά να φροντίσω!)

Σκοπός λοιπόν αυτού του άρθρου δεν είναι να σας παραθέσει έρευνες 700 σελίδων αλλα με απλά λόγια να λύσει τις πολύ λογικές απορίες σας σχετικά με το πως να βοηθήσετε το παιδί σας ως μετανάστες γονείς που διαμένουν στο εξωτερικό, τόσο να διατηρήσει τη μητρική του γλώσσα όσο και να μάθει τη γλώσσα (ή τις γλώσσες) της χώρας υποδοχής.


Η δική μου επαφή με την πολυγλωσσία:

Την πολυγλωσσία τη βίωσα ως παιδί με περίεργο τρόπο. Γεννήθηκα στην Ισπανία, δεν έμεινα αρκετά εκεί ωστε να πάω σχολείο ή νηπιαγωγείο, μεγάλωσα στην Ελλάδα απο Έλληνες γονείς αλλα θυμάμαι οτι πάντα είχα μια παράξενη τάση προς τα Ισπανικά.

Καταλάβαινα 100% τα Ισπανικά ως παιδί, έβλεπα παιδικά προγράμματα στα Ισπανικά (ίσως έχω ακόμα την ‘’Πεντάμορφη και το Τέρας’’ σε κάποια παλιά Ισπανική βιντεοκασέτα στο ντουλάπι της μητέρας μου στην Ελλάδα) και ήμουν ένα απο τα παιδιά (αργότερα στο Δημοτικό) που πολύ λίγο κοιτούσαν τους υπότιτλους στις πρώτες σαπουνόπερες πριν τους μεταγλωτισμούς (άραγε θυμάται κανείς το Mas Alla del Horizonte και το La Inolvidable;)

Ωστόσο δυσκολευόμουν πολύ να μιλήσω, κάτι που με άγχωνε και με στενοχωρούσε. Πως είναι δυνατόν να καταλαβαίνεις μια γλώσσα, να μπορείς να διαχωρίσεις ακόμη και προφορές και διαλέκτους αλλα να μη μπορείς να εκφραστείς σε αυτή; Κάποια στιγμή στο Πανεπιστήμιο κατα τη διάρκεια του μαθήματος ‘’Δίγλωσση Εκπαίδευση’’ άκουσα τη λέξη ‘’Ημι-Διγλωσσία’’ και εκεί μου λύθηκαν πολλές απορίες.

Έτσι, κάποια στιγμή, όταν έπιασα στα χέρια μου ένα βιβλίο Ισπανικής γραμματικής το τελείωσα μέσα σε ένα μήνα (!) και ξαφνικά μιλούσα Ισπανικά. Κάτι ακόμη πιο περίεργο είναι πως ενώ μάθαινα Αγγλικά απο τα 6-7 μου και τα χρησιμοποιούσα κάθε καλοκαίρι με τα παιδάκια των τουριστών στη Ζάκυνθο, απο τότε που άρχισα να μιλάω Ισπανικά τα ένιωθα ως δεύτερη γλώσσα.

Ακόμη και τώρα που διδάσκω στα Αγγλικά για 10 χρόνια τα Αγγλικά πάντα τα νιώθω σαν ξένη γλώσσα ενώ τα Ισπανικά όχι. Τα Ισπανικά τα μιλάω όσο αβίαστα μιλάω τα Ελληνικά στην καθημερινότητά μου, ενώ τα Αγγλικά ακόμη τα περνάω απο μετάφραση στον εγκέφαλό μου.

Πως μαθαίνουν γλώσσες τα παιδιά:

Υπάρχει μια βασική διαφορά ανάμεσα σε παιδιά που είναι δίγλωσσα/ πολύγλωσσα και σε παιδιά που μαθαίνουν μια πρόσθετη ξένη γλώσσα διαμένοντας στη χώρα προέλευσής τους. Η καλή γνώση μιας ξένης γλώσσας δε μας καθιστά αυτόματα δίγλωσσους καθότι το να μιλά κάποιος πολλές γλώσσες σε επίπεδο μητρικής είναι μια πολύ πιο περίπλοκη υπόθεση.

Το βασικό που πρέπει να γνωρίζουμε είναι οτι τα παιδιά εως την ηλικία των 5 ετών έχουν την ικανότητα να μιλήσουν τεράστιο αριθμό γλωσσών σε επίπεδο μητρικής εαν και εφόσον μεγαλώσουν με τις κατάλληλες συνθήκες.

Ωστόσο αυτό που δεν καταλαβαίνουν πολλοί γονείς και Εκπαιδευτικοί είναι πως τα παιδιά δεν έχουν (μέχρι τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού) την ικανότητα μετάφρασης. Αυτό σημαίνει πως η νέα γλώσσα δεν αποκτάται με το να μεταφράσετε προτάσεις ή λέξεις στο παιδί ούτε με το να το κάνετε να μεταφράσει κείμενα.

Ένα παιδί μέχρι τις πρώτες Δημοτικές τάξεις μπορεί να έχει την ικανότητα να μιλήσει 5 μητρικές γλώσσες αλλα δεν έχει την εξελικτική δυνατότητα ούτε να μεταφράσει ούτε να χρησιμοποιήσει άμεσα μια γλώσσα σε ένα περιβάλλον στην οποία προηγουμένως χρησιμοποιούσε μια άλλη. Ωστόσο όταν μιλάμε για περιβάλλον δεν εννοούμε τη χώρα αλλα το context: Περιβάλλον είναι το σχολείο, η οικογένεια, η γιαγιά στο χωριό, ένα χώρος θρησκευτικής συνεστίασης κ.λ.π.

Η πολυγλωσσία στα παιδιά κάτω των 6 ετών χτίζεται μέσω των γενικών πλαισίων στα οποία εκφράζεται μια γλώσσα. Ένα παιδί προσχολικής ηλικίας διαχωρίζει τις γλώσσες ανάλογα με τα περιβάλλοντα στα οποία εκφράζονται και έτσι καταφέρνει να τις διατηρήσει στο μέλλον.

Έτσι για παράδειγμα ένα παιδί γνωρίζει οτι στο σχολείο μιλάει Αγγλικά, στο σπίτι Ισπανικά (ή Ισπανικά με τον ένα γονέα και Ελληνικά με τον άλλο αν οι δυο γονείς μιλούν διαφορετικές γλώσσες), στο Playgroup μιλάει Γαλλικά κ.λ.π. Με αυτό τον τρόπο μαθαίνει τις γλώσσες και αποκτά την ικανότητα να τις μιλήσει σωστά και σε επίπεδο μητρικής.

Μπορεί η Αγγλία να έχει κάποιες παραπάνω παροχές σε σχέση με την Ελλάδα στο θέμα γονεϊκότητας αλλα υπάρχουν πολύ λίγοι φορείς να συμβουλεύσουν γονείς που έρχονται απο άλλη χώρα με παιδιά που μιλούν άλλες μητρικές γλώσσες. Τα παιδιά αυτά ‘’βαφτίζονται’’ EAL και τους παρέχονται visual props στο σχολείο μέχρι να μάθουν τη γλώσσα, ωστόσο δεν υπάρχουν πολλοί φορείς να ενημερώσουν τους γονείς για το πως να χειριστούν τη γλώσσα.

Απο την άλλη δεν είναι λίγοι οι Εκπαιδευτικοί που αγνοούν παντελώς αρχές διγλωσσίας και έτσι συμβουλεύουν κακώς τους γονείς να ξεκινήσουν να μιλάνε τη γλώσσα υποδοχής στο σπίτι- πολλές φορές πιστεύοντας οτι φταίει αυτό που τα παιδιά δυσκολεύονται στο σχολείο.

Έτσι έχουμε κάποια κοινά λάθη που παρατηρούνται σε πολλούς γονείς (αλλά πολλά απο αυτά παρατηρούνται και σε Εκπαιδευτικούς):

  • Πολλοί γονείς προσπαθούν να μιλήσουν τη γλώσσα υποδοχής στο σπίτι. Για παράδειγμα ενώ προηγουμένως οι γονείς μιλούσαν Ελληνικά ξαφνικά ξεκινούν να μιλάνε Αγγλικά είτε εξ’ολοκλήρου είτε εναλλάσσοντας ανάμεσα στις δύο γλώσσες.

  • Πολλοί γονείς βλέπουν το παιδί τους να αργεί να μάθει τη γλώσσα υποδοχής και φοβούνται πως το παιδί τους δε θα μάθει τη γλώσσα και δε θα καταφέρει να κάνει πρόοδο στο σχολείο. Ωστόσο κάτι που δε γνωρίζουν είναι πως η γλώσσα που κινδυνεύει να χαθεί είναι η μητρική αν η επαφή με αυτή τη γλώσσα δε διατηρηθεί. Οι περισσότερες έρευνες αποδεικνύουν πως η μητρική γλώσσα είναι αυτή που χάνεται όταν το υπόλοιπο περιβάλλον και η χώρα υποδοχής δεν προσφέρει δυνατότητες ομιλίας.

  • Πολλοί γονείς εξακολουθούν να μιλούν τη μητρικη γλώσσα στο σπίτι, ωστόσο δε ξέρουν πως να χειριστούν τα παιδιά τους όταν αυτά επιμένουν να απαντούν στη γλώσσα υποδοχής. Για παράδειγμα συχνά έχω δει γονείς να μιλούν στα παιδιά τους Ελληνικά και τα παιδιά να απαντούν στα Αγγλικά.

  • Ανησυχόντας οτι το παιδί θα μεγαλώσει με λάθος γλωσσική ικανότητα πολλοί γονείς σπεύδουν να διορθώσουν άμεσα το παιδί όταν κάνει ένα γλωσσικό λάθος- κάτι που έχει αποδειχθεί όχι μόνο να μη βοηθάει αλλα στην ουσία να υπονομεύει τη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού (είτε πρόκειται για τη μάθηση πρόσθετης γλώσσας είτε όχι).

Πως μπορείτε λοιπόν να χειριστείτε το θέμα της γλώσσας στο σπίτι; Μερικά tips:

  • Μην εναλάσσετε γλώσσες. Αποφασίστε εξαρχής ποια γλώσσα θα μιλάτε στο παιδί σας. Αν ο σύντροφός σας μιλάει άλλη γλώσσα στο παιδί σας τότε απλώς μπορείτε να μιλάτε ο καθένας τη μητρική σας γλώσσα όταν απευθύνεστε στο παιδί και μια κοινή γλώσσα (πχ. Αγγλικά) όταν μιλάτε μεταξύ σας ή και οι τρεις.

  • Δεν υπάρχει κανένας λόγος να ξεκινήσετε να μιλάτε Αγγλικά στο σπίτι (ή την οποιαδήποτε γλώσσα υποδοχής) για να βοηθήσετε το παιδί σας στο σχολείο. Θα υπάρξει άγχος απο την πλευρά του παιδιού, θα δυσκολευτεί για λίγο καιρό με τις κοινωνικές του σχέσεις και ίσως να έχει αρνητισμό όσον αφορά το σχολείο. Είναι απόλυτα φυσικό και το παιδί σας θα χρειαστεί το χρόνο του για να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον και στη γλώσσα. Το να αλλάξετε γλώσσα δε θα κάνει διαφορά.

  • Αν θέλετε να ενθαρρύνετε την εκμάθηση της γλώσσας υποδοχής τότε χρησιμοποιήστε την τεχνολογία: Tablet (με μέτρο), τηλεόραση, προγράμματα σχεδιασμένα για να ενισχύουν τη γλώσσα όπως ο Mr Tumble, βιβλία στη γλώσσα υποδοχής, ή ταινίες βασισμένες σε βιβλία όπως ο Gruffalo, Room on the Broom, Lost and Found (προτιμήστε συγγραφείς όπως Julia Donaldson, Oliver Jeffers, Dr Seuss- η ποικιλία είναι τεράστια στην Αγγλία!)

  • Αντι να διορθώσετε άμεσα ένα παιδί όταν μιλάει τη μητρική σας γλώσσα (π.χ. ‘’Δεν είναι S, είναι SH!’’) προτιμήστε να δώσετε τη σωστή απάντηση χωρίς να φανεί οτι το διορθώνετε. Π.χ. Όταν το παιδί σας λέει ‘’Αύριο πήγα για ψώνια’’ μπορείτε να επαναλάβετε τη σωστή εκδοχή: ‘’Α, μάλιστα, χθες πήγες για ψώνια! Τι αγόρασες;’’

  • Μοναδικός σκοπός του γραπτού και προφορικού λόγου για ένα παιδί είναι η επικοινωνία. Τα παιδιά θα εγκαταλείψουν κάτι σχετικό με τη γλώσσα αν αυτό δεν έχει επικοινωνιακό σκοπό γι αυτά. Έτσι αν διαπιστώσουν οτι μπορούν να συνεννοηθούν μαζί σας μιλώντας σας Αγγλικά, δε θα προσπαθήσουν να μιλήσουν Ελληνικά όσο και αν τα μιλάτε εσείς μπροστά τους.
  • Το ίδιο συμβαίνει με κάθε γλώσσα. Είναι σημαντικό να ‘’αναγκάσετε’’ το παιδί σας να σας μιλήσει στη μητρική σας γλώσσα με το να παριστάνετε οτι δεν καταλαβαίνετε όταν προσπαθεί να σας μιλήσει σε άλλη γλώσσα. Μην του απαντάτε και απλώς δείξτε του οτι δε μπορεί να επικοινωνήσει παρα μόνο στη γλώσσα που του μιλάτε. Θα εκπλαγείτε με το πόσο γρήγορα θα ξεκινήσει να εμπλουτίζει το λεξιλόγιό του.

  • Μην ξεχνάτε να διατηρείτε την επαφή του παιδιού σας με τη μητρικη γλώσσα στο σπίτι. Βιβλία, μουσική, θέατρο, ταινίες, εφαρμογές στον υπολογιστή. Η μητρική γλώσσα είναι αυτή που κινδυνεύει και αυτή που θα σας συμβούλευα να προστατεύσετε. Ειδικά για Ελληνόφωνα παιδιά στην Αγγλία υπάρχει εύρος επιλογών: Ελληνικά βιβλία, δανειστικές βιβλιοθήκες, playgroups, Σαββατιάτικα σχολεία. Εκμεταλλευτείτε τα.

  • Αν θέλετε να προσλάβετε Au Pair για να βοηθήσει το παιδί σας να μάθει μια επιπλέον γλώσσα τότε επιμείνετε ωστε να μιλάει στο παιδί μόνο αυτή τη γλώσσα και να μην εναλάσσει ούτε να μεταφράζει. Όπως ανέφερα η μετάφραση στην προσχολική ηλικία και πριν τα 7 έτη του παιδιού μπορεί να καθυστερήσει πολύ το λόγο και τη γραφή του.

Και τέλος….

Να θυμάστε οτι κάποια πολύγλωσσα παιδιά μπορεί να αργούν να μιλήσουν σε σχέση με τα παιδιά που μεγαλώνουν σε μονόγλωσσο περιβάλλον (αν και η πολυγλωσσία απο μόνη της δε συνιστά καθυστέρηση στο λόγο- και υπάρχουν πολλές μεταβλητές για να εξεταστούν όταν κοιτάμε την καθυστέρηση στο λόγο).

Ωστόσο όμως όταν τα πολύγλωσσα παιδιά μιλήσουν θα έχουν ανεπτυγμένη στον εγκέφαλο την ικανότητα της ενσυναίσθησης, της προσαρμοστικότητας, της κατανόησης, της αλληλοβοήθειας και ανεπτυγμένη αντίληψη του σεβασμού στη διαφορετικότητα.

Enjoy the journey!

About The Author

Lacris

Η Χριστίνα Παναγοπούλου ζει και εργάζεται στο Λονδίνο ως εκπαιδευτικός απο το 2008. Είναι πτυχιούχος Προσχολικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Πατρών, με μεταπτυχιακές σπουδές στον τομέα Comparative Education του UCL.Τα πρώτα 5 χρόνια στο Λονδίνο εργάστηκε σε ιδιωτικούς παιδικούς σταθμούς, με έμφαση στις ηλικίες 0-3. Απο το 2015 διδάσκει μόνιμα στο Αγγλικό δημόσιο στην προδημοτική τάξη Reception.

Related posts

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *